EHBVO: Eikenprocessierupsen

De eikenprocessierups, een beestje wat al decennia rondkruipt in ons land maar sinds de jaren ‘70 een flinke groei heeft genomen en de afgelopen jaren zelfs een landelijke plaag werd. Elk jaar lijken er meer van deze nare rupsen te komen en verspreiden ze zich steeds verder door het land met alle gevolgen van dien. Elke lente (start vaak in april tot mid juli) is het weer raak als massaal de eikenbomen in den lande voor even de geboortewieg van de nachtvlinder te worden. Wij vissers als buitenmens zijn gewaarschuwd want laten juist die oude eiken vaak de kroon zijn van menig idyllisch viswater. In deze nieuwe editie van ‘Eerste Hulp Bij Vissers Ongelukken’ duiken we in de wereld van de eikenprocessierups en geven we tips mocht je ze aan de waterkant tegenkomen.

Eikenprocessierups?

Ja, drie keer woordwaarde bij Scrabble, de eikenprocessierups leefde velen jaren in stilte totdat hij in 2019 een BN-er werd toen de populatie verdrievoudigde. Deze grauwe rupsen zijn het eerdere stadium van de uiteindelijke processievlinder. Een bruinige motten soort die vrij onopvallend is. Deze soort overwintert elke winter in ei-vorm en komt uit in de lente. Net als velen andere rupsensoorten bevat de rups haartjes over zijn lichaam. Bij de eikenprocessierups zitten tussen deze haartjes ook zogenaamde brandhaartjes en die zijn hardnekkig. Ze zijn een natuurlijke bescherming tegen diverse zoogdieren maar ook voor mensen een flink probleem. Deze microscopische kleine brandharen komen vrij door de wind of verstoring van een (oud) nest en reizen op die wind velen tientallen meters. Komen ze op je huid dan kunnen ze zorgen voor een flinke irritatie en kunnen zelfs, bij inhalatie, een levensbedreigende situatie creëren. 

Hardnekkige haartjes. Bron foto: Groenkennisnet.nl

Symptomen

De lijst van symptomen bij aanraking van die brandhaartjes is lang en niet mals. Elke processierups draagt maar liefs 10.000 tot 100.000 brandhaartjes met zich mee vanaf hun derde vervelling. Daarnaast vervellen deze rupsen zich ook nog eens twee keer en komen al deze oude brandhaartjes terecht in de nesten zelf. Pas vanaf de derde vervelling krijgen de rupsen daadwerkelijk hun brandharen maar de vervellingen daarna neemt het aantal brandharen exponentieel toe tot zelfs 700.000 stuks per rups! Om het nog eens erger te maken, zijn die oude brandhaartjes ook nog eens lastig te verdelgen. Ze zijn namelijk vrij resistent voor warmte of kou en kunnen zes tot acht jaar later nog steeds problemen veroorzaken. Een nest processierupsen bevat al snel duizenden van die kronkelende rakkers dus begin maar met tellen. 

De HeltiQ Processierups Gel kit met Processie Rups Roller!

Het nare van die brandharen is dat ze pijlvormig zijn en voorzien zijn van een weerhaakje. Nu zijn wij vissers gek op weerhaakjes maar deze niet. Ze zijn namelijk in het puntje voorzien van een gifklier die het gif thaumetopoeine loslaat. Een vervelend eiwit die zorgt dat we histamine aanmaken en (allergische) reacties kunnen opwekken. Bij het inademen van de brandhaartjes kunnen zich verdikkingen en ontstekingen vormen wat in het ergste geval een dodelijke afloop kan betekenen. Gelukkig zorgen de brandhaartjes voor de meeste mensen alleen voor veel irritatie. Van hevige jeuk, rode bultjes, roodheid van de huid en opgezwollen ogen tot soms zelfs overgeven en duizeligheid. 

Hier word je niet blij van! Bron foto: Huidarts.nl

Wat te doen bij aanraking?

Ik zei het al in het voorstuk, de eikenboom is vaak de kroon van velen viswateren en de ideale metgezel op die warme lome dagen dat zijn takken nog een beetje verkoeling kunnen brengen. Toch ontkomen we er niet aan om voortaan eerst eikenbomen te checken op gespuis. Dit begint al door goed te weten hoe een eikenboom eruit ziet, er zijn meerdere soorten en en sommige eiken hebben iets afwijkende bladeren, en natuurlijk hoe een nest processierupsen eruit ziet. Er zijn voldoende plaatjes te vinden van beide op het world wide web en dit zou echt een ‘must do’ moeten zijn voor iedereen. Nu zit bovenstaande niet direct in ons systeem en kan het dus voorkomen dat je even vergeet dit te checken en toch op een gegeven moment jeuk krijgt. Helaas dan deze keer niet van het feit dat je nog steeds aan het blanken bent. Wat nu te doen?

Bij huidcontact

Allereerst wordt geadviseerd om niet te gaan krabben en wrijven. De brandhaartjes kunnen door hun pijlvormige punt en weerhaakje goed blijven zitten en je wrijft ze dus niet zomaar van je huid of kleding af. Je verergert de zaak vaak alleen maar. Het beste is om je kleding uit te trekken en later te wassen op tenminste 60 graden (temperatuur waarbij haartjes inactief worden). Een reservesetje kleding in de auto is dus misschien geen overbodige luxe. Wanneer thuis kun je blote lichaamsdelen (armen, benen etc) strippen met een kledingroller of dikke rol plakband. Je maakt een band van plakband met de kleefstrip aan de buitenzijde en drukt stapsgewijs het plakband tegen je lichaamsdelen waardoor de brandharen gevangen worden door de kleefstof. Haren dienen uitgekamt te worden. Hierna is het verstandig om goed huid, ogen en haar te wassen waarbij lauw water wordt aangeraden. Jeuk kan tegengegaan te worden met vrij verkrijgbare antihistaminica of verkoelende zalfjes en gels maar klachten zouden na 14 dagen wel weg moeten zijn. 

 

Verkoelende gel van Processierups Huidgel van Lucovitaal

Wanneer spoed?

Wanneer klachten na 14 dagen niet over zijn is het raadzaam de doktersassistente te bellen. Heb je na aanraking met de brandharen acute klachten, opgezwollen lippen, tong, oogleden of enige vorm van benauwdheid, dan dient direct je huisarts benaderd te worden. 

Hoe kan ik aanraking met de brandhaartjes tegengaan?

Tja, het inkoppertje is natuurlijk om niet direct onder een eikenboom te gaan zitten. Eerst even checken dus of je rupsen of rode afzetlinten ziet. Meestal zie je al nestjes op de stam zitten maar ook oude nesten zijn een bolwerk van ellende. Vis je op een water met besmette bomen in de buurt, denk eraan dat de brandhaartjes op de wind een 100 meter meegenomen kunnen worden. Zorgt voor goed bedekkende kleding van de armen en benen, neem een visstoel mee en ga niet op de grond zitten. Wees geen handige Harry door proberen de nesten in de fik te steken of te verwijderen. De schrikreactie van een eikenprocessierups is het loslaten van hun brandharen!

Vermijd deze linten en stickers! Bron foto: De Gelderlander. 

Hieronder nog eenmaal enkele tips onder elkaar:

  • Weet hoe een eikenboom en een nest processierupsen eruit ziet! Je zal de eerste niet zijn.
  • Check van het voorjaar tot mid zomer bij aankomst aan het water of er eikenbomen staan. Zo ja, kijk of er tekenen (nestjes) rupsen te zien zijn. Zo ja, uit voorzorg minimaal 100+ meter verderop gaan zitten. Oude nesten zijn net zo gevaarlijk!
  • Rode linten of stickers om bomen, vaak voorzien van de tekst; Pas op!! processierups!!, kun je beter serieus nemen. Al is het maar om de dubbele uitroeptekens. Het is per gemeente afhankelijk welk merkteken ze gebruiken voor besmette bomen en voor bomen die al behandeld zijn. 
  • Draag alsnog bedekkende kleding voor armen en benen. een pet is ook verstandig. 
  • Ga niet op de grond zitten maar op een visstoel. Vermijd contact met de grond. 
  • Zorg voor een 2e set kleding in je auto mocht je toch irritatie krijgen. Van de rupsen dus en niet van je vismaat of stekkenpezers verderop. 
  • Heb je eenmaal brandharen opgelopen, blijf niet vissen en zorg dat je die brandharen afspoelt, uitkamt en weg plakt. De irritatie kan alleen maar toenemen met de nodige gevolgen van dien.
  • Het naar de waterkant meenemen van je beautycase vol verlichtende gelletjes heeft weinig zin als je niet eerst brandhaar vrij bent. 
  • Ga niet proberen de nesten te verwijderen of kapot te maken. actie is reactie en processierupsen zijn not amused van indringers. Dit zorgt voor een brandharen offensief!
  • Meldt de nesten bij je locale instantie. Sommige HSV's zullen wellicht actie ondernemen. 

Een nestje processierupsen. Bron foto: hetstreeknieuws.nl

Kortom,

De eikenprocessierups heeft door zijn bonte hoeveelheid haartjes een hoog aaibaarheidsgehalte. Niet doen! Veel afstand is helaas de beste remedie tegen deze nare beestjes. Ook al zit je honderden meters afstand van de babykraam, nog beter is het om het water voor even met rust te laten en de rupsen te melden bij de lokale instanties. Met een beetje geluk laten ze de nesten professioneel verwijderen en kan je weer lekker gaan vissen.

Advertentie
Reacties

Plaats een reactie

U bent momenteel niet ingelogd bij CarpFeeling. Als u een reactie plaatst moet u het opgegeven e-mail adres valideren middels een e-mail die ontvangt. Uw e-mail adres wordt voor de rest niet gebruikt. Het is maar een simpele muisklik, maar zo weten we wel zeker dat er geen misbruik van gemaakt wordt zonder in te boeten aan gebruiksvriendelijkheid. Maar als u zich aanmeldt of registreert dan hoeft dit niet en is uw reactie direct zichtbaar, nog net wat makkelijker dus.